Mevzuatın kendi sesini taşıyan font, sistemin en yoğun tipografik yükünü omuzlar: anayasa maddeleri, kanun fıkraları, italik vurgular, alıntılar, sayfa başlıkları. Tek bir variable ailenin bu yelpazenin tümünü tek karakter ailesinden taşıyabilmesi premium dokümantasyon sistemlerinin temel gereksinimidir. Fraunces beş axis ile bu yelpazeyi kapsar.

Tasarımsal Soyağacı

Fraunces, 1970'lerin Amerikan ticari serif geleneğinden — Goudy Heavyface (1925), Cooper Black (1922), Souvenir (1914) — tipografik DNA'sını alır. Bu geleneksel ailelerin yumuşak, yuvarlak, retro karakteri, Fraunces'in temel estetik çıkış noktasıdır. Ancak Fraunces bu mirası aynen taşımak yerine variable font teknolojisiyle yeniden yorumlar: optical boyut axis ile boy değiştiğinde karakter de adapt olur; SOFT axis ile yumuşaklığı kontrol edilebilir; WONK axis ile geleneksel formdan eccentric varyasyonlara geçiş yapılabilir.

Bu hibrit yapı — tarihsel hafıza × variable kontrol — Fraunces'i mevzuat sistemi için ideal kılar. Hukuk metni otoritesini tarihsel formdan alır (klasik serif okunabilirliği), ama esnekliğini variable axes'den (her UI rolüne uyarlanma) kazanır.

Beş Axis Tam Spesifikasyonu

Optical Boyut Ladder — Sistemde Kullanılan Boyutlar

Optical axis Fraunces'in en güçlü farkıdır. Statik fontlarla, aynı çizim 9pt'da da 144pt'da da kullanılır — küçük boyda fazla ince ve okunamaz, büyük boyda fazla kalın ve hantal görünür. Variable opsz axis ile, her boyut için karakter ayrı ayrı optimize edilir. Aşağıdaki ladder sistemde kullanılan beş ana boyu sergiler:

WONK / SOFT Axis Çiftleri

Fraunces'e özgü iki axis — WONK ve SOFT — sistemin karakterini belirler. WONK 0 ile karakter klasik, beklenen serif formundadır; WONK 1 ile eccentric formlar devreye girer (özellikle g, R, Q, ? karakterlerinde belirgin değişimler). SOFT 0 ile karakter keskin, geometrik; SOFT 60-100 ile yuvarlak, organik.

Sistem İçi Rol Atama

OpenType Özellikleri Denetim'i

Sistemde varsayılan olarak kern, liga, tnum aktiftir. Diğer özellikler bağlama göre etkinleştirilir — örneğin tablolarda tnum (sayıların hizalı görünmesi için), gövdede onum (eski-tip rakamlar, daha okunabilir), görünüm'lerde dlig (özel ligatür kombinasyonları).

Sistemin operasyonel söylemini taşıyan font, mevzuatın otoritesinden farklı bir karakter taşımalıdır: hukuk değil davet, anıt değil arayüz, tarih değil fonksiyon. Albert Sans bu rol için seçilmiştir — Smithsonian Cooper Hewitt'in kurumsal sansının davetkâr modernliği ile 19. yüzyıl sonu Akzidenz-Grotesk'in tarafsız otoritesini bir variable ailede birleştiren çağdaş bir hibrittir.

Hibrit Soyağacı — Cooper Hewitt × Akzidenz-Grotesk

Albert Sans iki ana ebeveynden tipografik DNA taşır. Birincisi, Cooper Hewitt Sans: 2014'te Chester Jenkins (Village Type) tarafından Smithsonian Cooper Hewitt, Smithsonian Tasarım Museum'un kurumsal kimliği için tasarlanan açık kaynak variable sans. Cooper Hewitt'in karakteri davetkâr modernizm üzerine kurulur — yuvarlatılmış stroke uçları, geniş counter'lar (a, e, o iç boşlukları), düşük x-yüksekliği. Bu karakter müze ziyaretçisine "yaklaşabilir, anlaşılırım" der.

İkincisi, Akzidenz-Grotesk: 1898'de Hermann Berthold AG (Berlin) tarafından yayımlanan, modern grotesk sans ailesinin ilk kanonik örneklerinden biri. Akzidenz'in karakteri tarafsız otorite üzerine kurulur — keskin stroke kontrası, sıkı counter'lar, yüksek x-yüksekliği. Bu karakter resmi belgeye, kurumsal yayına, devlet ilanına uyar. 1957'de Akzidenz'in tipografik yorumu olarak Helvetica çıkar; 1960'larda Akzidenz International Typographic Style'ın amiral ailesi olur.

Christian Lassen, Albert Sans'ı bu iki ebeveynin ortak axis'ini bulan bir hibrit olarak tasarlar. Sonuç: Cooper Hewitt'in davetkârlığı + Akzidenz'in otoritesi. Mevzuat sistemi için tam istenen ton — sistem söylemi kurumsal ama insan, otoriter ama davetkâr, resmi ama erişilebilir olmalıdır.

İki Axis Tam Spesifikasyonu

Fraunces'in beş axis'inin aksine Albert Sans iki axis taşır — kasıtlı bir disiplin. Sistem söylemi mevzuat metni gibi tonal çeşitlilik gerektirmez; sade, fonksiyonel, öngörülebilir olmalıdır. İki axis bu disiplini tam karşılar.

Ağırlık Sergisi

Sistem İçi Rol Atama

Türkçe Diakritik Notları

Albert Sans Türkçe için kritik tüm karakterleri tam kapsamla destekler: ı / İ / ş / Ş / ğ / Ğ / ç / Ç / ö / Ö / ü / Ü. Özellikle dikkat çekici olan İ karakterinin noktasının dot-on-i (büyük harfli i'nin noktası) hem proporsiyonu hem konumlandırması Türkçe akademik tipografi standartlarına uygun çizilmiştir. Romanize dillerin Latin alfabesinde standart I'dan ayrıştırılması Türkçe okuma için zorunludur.

OpenType özellikleri Fraunces'inkine benzer set ile gelir: kern, liga, tnum, onum, smcp, frac. Sistemde tnum tablolarda zorunludur; smcp üst etiket ve all-caps rozet'lerde kullanılır.

Yapısal kimlik evreni — ELI URI'lar, kanun numaraları, versiyon timestamp'leri, AYM karar referansları — sistemin makine-okunabilir ve insan-okunabilir cephesinin birleştiği yerdir. Bu evrenin tipografik karşılığı geleneksel olarak monospace olmuştur; her karakter eşit genişlikte, hizalanabilir, programatik. Recursive Mono bu geleneği variable font teknolojisiyle yeniden yorumlar — beş axis ile aynı aile içinde proporsiyonel ve monospaced modlar arasında geçiş yapabilen, çağdaş kod tipografisinin kanonik ailelerinden biridir.

KABK TypeMedia Soyağacı

Recursive'in tarihçesi The Royal Academy of Art (KABK) Lahey'deki TypeMedia post-graduate yüksek lisans programında başlar. Stephen Nixon, 2017-2018 akademik yılında bu programa katılır ve master tezi olarak Recursive'in ilk prototipini geliştirir. KABK TypeMedia — Erik van Blokland, Just van Rossum, Peter Bilak gibi efsanevi tipograf hocaların yönlendirdiği bu program — variable font teknolojisinin akademik laboratuvarı olarak tanınır. Recursive bu laboratuvarın amiral ürünlerinden biridir.

2019 sonunda Nixon kendi foundry'si Ok Type'ı Brooklyn'de kurar ve Recursive'i resmi olarak yayımlar. Aile, GitHub'da açık kaynak olarak geliştirilir; her release notu, axis düzenlemesi, glif eklemesi public işlem history'de izlenebilir. Bu şeffaflık Recursive'i sürdürülebilirlik açısından özellikle değerli kılar — sistem 20-30 yıl sonra dahi font geliştirme tarihini doğrulayabilir.

Beş Axis Tam Spesifikasyonu

Recursive'in beş axis'i, ailenin çift-modlu karakterini mümkün kılar. MONO axis tek başına ailenin temel karar düzlemini belirler: 0 ise proporsiyonel sans, 1 ise klasik monospace. Slant axis İtalik geleneğinden ayrı bir mekanik eğim sunar. Cursive (CRSV) ve Casual (CASL) axis'leri sistemde kullanılmaz ama belgelenir.

Sistem Kararı — MONO 1 + CASL 0 + CRSV 0 Sabitleri

Sistem, Recursive'in beş axis'inden yalnızca ikisini aktif kullanır: wght ve slnt. MONO her zaman 1'de tutulur — sistem mevzuat kimliği için klasik kod monospace görünümünü korur, proporsiyonel mod hiç kullanılmaz. CASL her zaman 0'da — sistem söylemi resmi/teknik tonda kalır, el-yazısı türevleri kurumsal bağlama uygun değildir. CRSV her zaman 0'da — cursive 'a' ve 'e' formları yapısal kayıt için fazla dekoratif olur.

Bu disiplin sistemin sürdürülebilirliği için kritiktir. Beş axis'in tümü aktif kullanılsaydı, hangi axis kombinasyonunun hangi UI rolünde kullanılacağı yönetilmesi gereken bir tasarım yükü olurdu. İki axis ile sınırlamak, sistemin uzun vadeli devredilmesini kolaylaştırır.

Yapısal Kimlik Sergisi

Sistem İçi Rol Atama

Optik boyutlandırma (optical sizing), tipografinin baskı çağında doğmuş bir disiplinidir. 16. yüzyıl punzonist'leri (punch-cutters), her boyut için ayrı bir punzon keserdi: 8 puntoluk metin için bir punzon, 12 puntoluk için başka, 24 puntoluk görünüm için bir başkası. Bu ayrı çizimler şu basit gerçekliğin kabulüydü: karakter aynı görünmek için aynı çizilemez — boyut değiştikçe karakter da uyum sağlamalıdır.

Punzon Geleneğinin Temel Argümanı

Bir karakteri 6 puntoda da, 60 puntoda da aynı çizim ile basarsanız, iki taraf birden başarısız olur. 6 puntoda harf ince stroke'ları kaybeder, kontras yıkılır, karakterler birbirine yapışır, okunabilirlik düşer. 60 puntoda aynı harf kalın stroke'ları aşırı bulur, harf hantal görünür, ince detaylar (apertures, joints, terminals) kaybolur. Çözüm: her boyut için ayrı çizim. Bu, baskı tipografisinin temel kuralıdır.

20. yüzyılda dijital font teknolojisinin geliyle birlikte bu disiplin kaybolur. Dijital fontlar tek bir çizim üzerinden tüm boyutlarda kullanılırdı — kullanım pratiğinin gerektirdiği basitlik için. Sonuç: her dijital font ya küçük boyda problemli (örn. Times New Roman ekranda 8pt'de), ya büyük boyda problemli (örn. Helvetica 96pt görünüm'de fazla hantal). Tek istisna: family halinde farklı versiyonlar sunan profesyonel aileler — Adobe Garamond Premier Pro 4-axis optical boyut'lı bir ailedir (Açıklama / Normal / Subhead / Görünüm), her bir versiyon ayrı çizim.

Değişken Yazı Karakteri Devrimi · OpenType 1.8 + opsz Ekseni

2016 yılında OpenType 1.8 spesifikasyonu variable font teknolojisini standartlaştırdı. Variable fontlar, tek bir font dosyasında birden fazla "tasarım space" axis taşıyabilir. Beş kanonik axis — wght (ağırlık), wdth (genişlik), opsz (optical boyut), ital (italik toggle), slnt (slant) — variable font teknolojisinin temel parametreleridir. Bunlardan opsz, punzon geleneğinin dijital reenkarnasyonudur.

Fraunces, opsz 9'dan opsz 144'e kadar tek bir font dosyasında 135 ara değer interpole eder. Her boyutta karakter ayrı optimize edilmiştir — küçük boyda kalın stroke ve geniş counter (okunabilirlik için), büyük boyda ince stroke ve sıkı counter (detay görünürlüğü için). Bu interpolation runtime'da, browser veya baskı engine seviyesinde yapılır.

Sistem Disiplini · Beş Optical Düzlem

Sistemde Fraunces beş optik düzlemde kullanılır. Her düzlem için opsz değeri kullanılan punto boyu ile eşleştirilir; yani 14pt metin için opsz 14, 144pt görünüm için opsz 144. Bu, variable font'un en doğal kullanımıdır.

Fraunces, OpenType standardı dışında iki özel axis taşır: WONK ve SOFT. Bu axis'ler ailenin kişiliğini belirler — sıradan bir variable serif'ten ayrıştırır, sisteme özgün bir karakter verir. Her ikisi de Fraunces tasarımcıları Pamphilon & Zimmerman tarafından kasıtlı tasarım kararlarıdır; başka aileler tarafından kopyalanamayan, lisans-içi imzalardır.

WONK · Eccentric Karakter Modu

WONK axis, ailenin geleneksel/eccentric ayrımını yönetir. WONK 0'da Fraunces beklenen, klasik serif formundadır — okumayı kesintiye uğratmayan, "görünmez" kaliteli body text karakteri. WONK 1'de ise belirli karakterler eccentric varyantlarına geçer:

Sistem WONK kullanımını opsz boyuyla koşullandırır. Body text düzleminde (opsz ≤ 16) WONK her zaman 0 — okunabilirlik için sıradanlık. Görünüm düzleminde (opsz ≥ 48) WONK 1 — sayfa üzerindeki imza için eccentric'lik. 16-48 arasındaki orta boy: bağlama göre, varsayılan 0.

SOFT · Tipografik Sıcaklık Regülatörü

SOFT axis, ailenin keskinlik / yumuşaklık spektrumunu yönetir. SOFT 0'da Fraunces keskin, geometrik karakterli — stroke uçları net kesilmiş, eğriler matematiksel. SOFT 100'de tüm köşeler yumuşar, eğriler organikleşir, karakter "yumuşak" bir ton kazanır.

Sistemde SOFT değerleri UI rolünün ton ihtiyacıyla eşleştirilir. Mevzuat gövdesi SOFT 0'da kalır — hukuki ciddiyet bir yumuşatmaya tahammül etmez. Lead paragraflar, alıntılar ve uzun italik blokların kullanıldığı bağlamlarda SOFT 30-50 ile davetkâr ton tercih edilir. Görünüm başlıklarda SOFT 15-25 — orta noktada, ne sterilize ne aşırı yumuşak.

Bu disiplinli WONK/SOFT yönetimi sistemin kişiliğini katmanlı kurar. Okuyucu, sayfa üzerinde gezindiğinde, font ailesinin değişmeden tonun değişmesini hisseder. Bu his, tipografinin en yüksek formundadır: aynı aile içinde, axis kontrolüyle, farklı bağlamları taşımak.

Önceki üç alt-bölüm üç ailenin karakterini belgeledi: Fraunces beş axis ile, Albert Sans iki axis ile, Recursive Mono beş axis ile (ikisi sabit, ikisi aktif). Bu alt-bölüm tüm bu axis'lerin sistematik haritasını sunar: 12 UI rolünün her biri için aile, axis değerleri, boyut, satır yüksekliği, harf aralığı. Bu harita sistemin tek-kaynak-doğruluk tablosu (single source of truth) olarak işlev görür.

Hiyerarşi Disiplini

Bu 12 rol, sistemin tüm tipografik yelpazesini kapsar. Sistem dışı bir UI rolü ortaya çıktığında — yeni bir bileşen, yeni bir yüzey, yeni bir use case — bu tabloya yeni satır eklenir. Tablonun dışında kayıt dışı tipografi kullanılmaz; bu sistemi çoğaltılabilir ve devredilebilir kılan disiplindir.

Her rol için tam altı parametre belgelenir: aile, eksen değerleri, font boyutu, satır yüksekliği, harf aralığı, izleme. Bu altı parametre değişmediği sürece, sistem on yıllar boyunca tipografik olarak tutarlı kalır. Bu yüzden bu tablo bir tek-kaynak-doğruluk (single source of truth) — değiştirilmesi sistemin değişmesi anlamına gelir, gözlemsel bir kayıt değildir.

Türkiye Cumhuriyeti'nin yazılı hukuk altyapısında kullanılacak bir font ailesi iki temel testi geçmek zorundadır. Birincisi: Türkçe karakter setinin tam ve doğru desteği — sadece codepoint düzeyinde değil, glif proporsiyonu, dot konumlandırması ve kerning seviyesinde. İkincisi: uzun vadeli lisans güvencesi — sistemin 20-30 yıllık ufkunda font sağlayıcısı kapansa, foundry el değiştirse, lisans terimleri değişse dahi devletin font ailelerini kullanma hakkı garanti edilmelidir. Bu iki test, aşağıda her üç aile için ayrı ayrı doğrulanmıştır.

Türkçe Karakter Setinin Tam Denetim'i

Türkçe alfabesi Latin alfabesinin 29 harflik bir varyantıdır; üç karakter (ç ğ ş) cedilla/breve diakritikleriyle, iki karakter (ö ü) umlaut diakritikleriyle, bir karakter (ı) dotless-i olarak farklılaşır. Her bir karakter, üç font ailesi için ayrı ayrı doğrulanmıştır:

SIL OFL 1.1 Lisans Rejimi — Açık Kaynak Doktrini

Üç font ailesinin tamamı SIL Open Font License (OFL) versiyon 1.1 lisansı altında yayımlanmıştır. SIL OFL, Summer Institute of Linguistics tarafından 2005 yılında geliştirilen, fontlar için tasarlanmış özel-amaçlı bir açık kaynak lisansıdır. MIT veya Apache lisansları kod-genel lisanslardır; SIL OFL fontların kullanım ihtiyaçlarına özel olarak şekillendirilmiştir.

SIL OFL 1.1 dört temel hakkı garanti eder:

Devlet Kullanımı İçin Lisans Argümanı

Türkiye Cumhuriyeti'nin mevzuat altyapısı için SIL OFL 1.1 lisansı ideal bir rejimdir. Üç gerekçeyle:

Birinci gerekçe — Sürdürülebilirlik. Bir foundry kapansa, sahip değişse, ya da lisans terimlerini geriye dönük değiştirmeye kalksa dahi, sistem font ailelerini kullanma hakkını kaybetmez. SIL OFL 1.1 lisansı geri çağrılamazdır (irrevocable); bir kez verildi, sonsuza dek geçerlidir. Bu sistemin uzun vadeli devamlılığı için kritik bir güvencedir.

İkinci gerekçe — Vendor lock-in yok. Tescilli font lisansları (Monotype, Adobe Fonts vb.) bağımlılık yaratır — yıllık üyelik, kullanıcı başına lisanslama, domain başına ücretler. Bir devlet bu bağımlılıklara kapılamaz. SIL OFL 1.1, bağımlılık zincirinin tamamen dışındadır.

Üçüncü gerekçe — Devredilebilirlik. Sistem bir yönetim kadrosunun ürünüdür ama bir yönetim kadrosunun mülkiyeti değildir. Sistem 30 yıl sonra başka bir kurum tarafından devralındığında, ya da bir başka devletin (örn. KKTC) yasama altyapısı için adapte edildiğinde, font ailelerinin yeniden lisanslanması gerekmez. SIL OFL 1.1 bu devredilebilirliği garanti eder.

Bölüm II Kapanışı

Bu bölüm üç font ailesinin tam tipografik mimarisini, beş optik düzlemde optical sizing doktrinini, WONK/SOFT axis yönetimini, 12 UI rolünün tek-kaynak-doğruluk tablosunu, Türkçe diakritik denetim'ini ve SIL OFL 1.1 lisans rejimini belgeledi. Sistemin tipografik omurgası bu bölümde sabitlendi; bundan sonraki bölümler (kromatik palet, tasarım jetonları, UI yüzey anatomy, Akoma Ntoso yapısı) bu omurganın üzerine inşa edilecek.

Bölüm I (Manifesto) içinde 1.2 Kompozit Palet Doktrini, sistemin kromatik mimarisinin felsefi temellerini kurmuştu. Bu alt-bölüm aynı doktrini sistem-seviyesinde derinleştirir: iki rejimin (saklı/akan) operasyonel pratiği, beş rengin (TBK + Turkuvaz + dört tamamlayıcı) sistem-içi kümelenmesi, ve bu kromatik mimarinin neden tek renk paletinden üstün olduğunun teknik kanıtlanması.

İki Rejim Tipolojisi

Sistemin kromatik mimarisi iki tipte rejim arasındaki asimetrik denge üzerine kurulur. Bu asimetri, Anadolu Selçuklu mimarisinin malzeme paletinden öğrenilmiştir — kesme taş yapıyı taşır (saklı), çini yapıyı süsler (akan). Aynı asimetri sistemde:

İki rejim arasındaki asimetrik denge sistemin temel kromatik tasarım kararıdır. TBK saklı olduğu için sembolik ağırlığını korur; turkuvaz akan olduğu için operasyonel doku oluşturur. Bu ikisinin rolleri değiştirilseydi — turkuvaz saklı, TBK akan — sistem propaganda dilini benimser, kromatik kimliğini kaybeder, görsel okunabilirliği bozar.

Tek Renkten Üstün Olma Argümanı

Bir devlet altyapısı için tek renkli palet ilk bakışta cazip görünebilir — saf, minimalist, kromatik gürültü-az. Ama tek renkli paletler sistemde kapasiteyi yıkar:

Bu üç senaryoya karşı, kompozit palet üç doktriner avantaj sağlar: sembolik ekonomi (TBK saklılığı görsel ağırlığını korur), hiyerarşik ayrışma (dört tamamlayıcı renk altı norm tipini bire bir kodlar), kromatik denge (TBK ve turkuvaz birlikte güçlü kromatik kimliği taşır).

Beş Rengin Sistem-İçi Kümelenmesi

Sistemde beş ana renk vardır; her biri kendi sistemli rolünü taşır. Aşağıdaki çip-row sistemin tam palet özeti — beşli kromatik mimari tek bakışla görünür:

Doktriner Kaynak Hiyerarşisi

Her rengin sistemde olmasının doğrulanabilir bir kaynağı vardır. Bu, paletin keyfi tasarım kararları dizisi değil, belge altyapısı olan kromatik kimlik olmasını sağlar:

Bu beş kaynak — bir devlet standardı, üç tarihi mimari yapı, iki tarihsel yayın geleneği — paletin belge altyapısını kurar. Sistemin kromatik mimarisi 2026 tarihli bir tasarım kararı değil, sekiz yüzyıllık bir kromatik mirasın çağdaş yorumudur.

Türk Bayrağı Kırmızısı (TBK), sistemde teknik bir renk değil anayasal bir tanımlayıcıdür. Hex değeri, Lab koordinatı ve APCA puanı bu rengi tanımlar ama özünü taşımaz: TBK'nın özünü 22 Eylül 1983 tarihli 2893 sayılı Türk Bayrağı Kanunu ile TS 715/2010 Türk Standardı kurar. Bu iki belge sistemin kromatik mimarisinin tek anayasal-yasal çapasıdır.

Yasal Kaynak · 2893 Sayılı Türk Bayrağı Kanunu

22 Eylül 1983 tarihli ve 2893 sayılı Türk Bayrağı Kanunu, Türk Bayrağı'nın yapısının, renklerinin ve kullanımının yasal çerçevesini kurar. Kanunun 2. maddesi bayrağın temel özelliklerini tanımlar: "Türk Bayrağı; al zemin üzerinde, beyaz ay ve yıldızdan oluşur." Burada geçen al zemin ifadesi, Türk kromatik geleneğinde kırmızının çağırılma şeklidir — al kelimesi Eski Türkçeden bu yana saf/parlak kırmızıyı işaret eder.

Kanunun 4. maddesi bayrağın detaylı yapım kurallarının Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından belirlenen standartlara göre yapılacağını öngörür. Bu hüküm üzerinden, TSE 1992 yılında ilk standardı yayımladı ve 2010 yılında TS 715/2010 versiyonu yürürlüğe girdi. Bu standart bayrağın matematiksel oranlarını (en/boy 2:3, ay/yıldız ölçüleri), tekstil kalite gereksinimlerini ve renk koordinatlarını belirler.

TS 715/2010 Standardı · Renk Spesifikasyonu

TS 715/2010 standardı, Türk Bayrağı kırmızısı için iki temel referans verir: CIE L*a*b* koordinatları (L=47.5, a=71.7, b=52.6, tolerans ΔE ≤ 2.0) ve Pantone 186 C eşdeğeri. Bu iki referans, kırmızının fiziksel boyalardan dijital ekranlara kadar her medya için tutarlı şekilde çoğaltılmasını sağlar. Standart ayrıca fade resistance (renk solma direnci) için tekstil testleri tanımlar — bayrağın güneşe uzun süre maruz kaldığında bile rengini koruması zorunludur.

Hex değeri #E30A17, TS 715/2010 standardındaki Pantone 186 C'nin sRGB çıktısının matematiksel ortalamasıdır. Pantone'un kendi konvertasyon araçları bu hex değerini önerir ve birçok devlet altyapı projesi (TC Cumhurbaşkanlığı, MFA, TBMM dijital varlıkları) bu hex'i benimsemiştir. Bu, sistemin de facto standart kırmızısıdır.

Tarihsel Boyut · Osmanlı'dan Cumhuriyet'e

Türk kromatik geleneğinde kırmızı, en az 700 yıllık bir tarihe sahiptir. Osmanlı sancağı 14. yüzyıldan itibaren al renkli olarak kayıtlıdır; 1844 Tanzimat döneminde "Devlet-i Aliyye Sancağı" olarak resmi bayrak statüsüne kavuştuğunda al-beyaz-ay-yıldız kompozisyonu sabitlenir. 1923 Cumhuriyet ilanından sonra 1936 Tarihli Türk Bayrağı Nizamnamesi ile bu kompozisyon Türkiye Cumhuriyeti bayrağı olarak devralınır.

Bayrağın kırmızısı, fiziksel boya olarak değil sembolik bir kromatik kimlik olarak çağırılır. Türk kültüründe kırmızı: şehadet, kan, ateş, güneş, yaşam enerjisi gibi semantik katmanları taşır. Hıdrellez ritüellerinden saraydaki kandil törenlerine, kırmızı kromatik bir sembol ekonomisinin merkezindedir. Bu sembolik ağırlık, sistemde TBK'nın saklı tutulması kararının arkasındaki temel argümandır.

Sistem-İçi Üç Rolün Detaylı Belgesi

Kullanım Yasakları · TBK Kullanılamaz

TBK'nın saklı tutulması, kullanılmaması gereken bağlamların açık belgelenmesini gerektirir. Aşağıdaki sekiz bağlamda TBK kesinlikle kullanılmaz:

Sistemin akan operasyonel ana rengi, Anadolu Selçuklu mimarisinin en güçlü kromatik imzasından — turkuvaz çinilerden — türetilmiştir. 13. yüzyıl ortasında Selçuklu Anadolu mimarisinin en gelişmiş örneklerinde (Konya Karatay Medresesi 1251, Sivas Gök Medrese 1271, Konya Mevlana Türbesi 1274) görülen bu mavi-yeşil ton, sekiz yüzyıl süresince Türk kromatik kimlik'sının taşıyıcısı olmuştur.

Tarihsel Kaynak · Üç Mimari Yapı

Turkuvaz çini, 12-13. yüzyılda Selçuklu sarayında geliştirilen minai ve lüster tekniklerinin Anadolu'ya taşınmasıyla ortaya çıkar. Selçuklu sanatçıları, fırınlama sırasında bakır oksitin kalay oksitle birleşimini kontrollü ısı altında uygulayarak — özel bir kromatik nuans elde ederler. Bu nuans saf turkuvaz değildir; mavi-yeşil arası bir orta nokta taşır. Anadolu'da bu özel ton üç anıtsal mimaride en yoğun yorumunu bulur:

Renk Kimyası · Bakır + Kalay Çiniciliği

Anadolu Selçuklu turkuazının fiziksel kimyası, sistemin doğru hex değeri için kritik referanstır. Çiniciler, beyaz bir fritt (camsı sır taban) üzerine bakır oksit (CuO) tabanlı bir sır uygularlar; kalay oksit (SnO₂) eklenmesiyle sır opaklaşır ve karakteristik turkuvaz tonunu kazanır. Ham bakır oksit yeşil verir; kalay opaklığı + fırın sıcaklığının (900-1000°C) kontrolü ile mavi-yeşil dengesi mavi tarafa kayar. Sonuç: L* ≈ 50, a* ≈ -25, b* ≈ -10 civarı bir nokta — sistemin #1A8B8C dijital ifadesinin tarihsel matematiği.

Sistem hex'i, Karatay Medresesi orijinal çinilerinden modern spektrofotometre ölçümleri ile referans alınmıştır (Türk-İslam Eserleri Müzesi 2018 koleksiyon belgeleme projesi referansı; ölçüm aralığı L* 48-54, a* -23 ile -29, b* -8 ile -13). #1A8B8C bu aralığın matematik medyanıdır.

Sistem-İçi Kullanım Kapsamı

Turkuvaz, TBK'nın aksine geniş kullanım kapsamına sahiptir; sistemin operasyonel dokusunun ana taşıyıcısıdır. Toplam altı rol kategorisinde tezahür eder:

Bu altı rol kategorisinin sistemde toplam kapsamı yaklaşık %65 civarındadır — yani sayfanın görsel olarak %65'i turkuvaz dokusu üzerinden iletişim kurar (bg-sayfa hariç). Bu yoğunluk sistemin operasyonel renk kararının doğrudan kanıtıdır; sistem turkuvazda yaşar, TBK'da mührlenir.

Turkuvazın Doktriner Karakteri

Turkuvaz, TBK'nın otoriter karakterinin tam tersi bir tonal ailededir. TBK uyarı verir, ünlem işaretidir; turkuvaz davet eder, virgüldür. TBK mührler, turkuvaz akıttır. TBK donuk durur, turkuvaz hareket eder. Bu iki rengin asimetrik karakterleri, sistemin kromatik mimarisinin doktriner dengeyi sağlar — biri olmadan diğeri eksik kalır.

Türk mevzuat hiyerarşisi, Anayasa md. 87/104/124 ile çerçevelenen norm kademelerinden oluşur: Anayasa, Kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, Yönetmelik, Tebliğ ve Genelge. Sistemin altı renk paleti, bu altı norm tipinin bire bir kromatik kimliğidır. Renk, mevzuat tipini görsel olarak kodlar; tip değişmedikçe renk değişmez.

Kanun · Lacivert

Lacivert, sistemde TBMM tarafından kabul edilmiş kanun metinlerini tanımlar. Bu renk, yasama otoritesinin doğrudan kromatik karşılığıdır; Anayasa'nın 87 ve 88. maddeleri uyarınca TBMM'nin tek başına sahip olduğu yasama yetkisi, lacivert tanımlayıcıyla görselleşir. Roller: Kanun başlığı kenarlık-left 3px lacivert, kanun metni sayfası üst kenar şeridi lacivert, kanun rozeti (KANUN etiketi) lacivert arka plan.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi · Bordo

Bordo, sistemde Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerini tanımlar. 2017 anayasa değişikliğiyle yürürlüğe giren CBK rejimi (Anayasa md. 104/17), yürütmenin sınırlı bir alanda doğrudan düzenleme yetkisini kurar. CBK'lar kanun ile yönetmelik arasında konumlanan kendi norm tipidir ve bu kademe kendi kromatik kimliğinı gerektirir. Roller: CBK başlığı kenarlık-left 3px bordo, CBK rozeti bordo, CBK madde markeri bordo outline.

Tebliğ · Amber

Amber, sistemde Bakanlık tebliğlerini tanımlar. Tebliğler, Resmi Gazete'de yayımlanan, yönetmeliğin uygulama detaylarını veya idari uygulama esaslarını belirleyen norm tipidir. Yönetmeliğin (Turkuvaz) altında ama Genelgenin (Gri) üstünde konumlanan bu kademe için sıcak ton seçilmiştir. Roller: Tebliğ başlığı kenarlık-left 3px amber, tebliğ rozeti amber outline, RG yayım tarihi etiketi amber.

Genelge · Gri

Gri, sistemde kurum içi genelgeleri tanımlar. Genelgeler, bir kurumun kendi teşkilatına yönelik idari talimatları taşır; doğrudan vatandaşa yönelik dışsal etkisi sınırlıdır. Bu nötr kromatik konum, genelgelerin operasyonel-kurumsal niteliğini görsel olarak ifade eder. Roller: Genelge başlığı kenarlık-left 3px gri, genelge rozeti gri arka plan, kurum referans etiketi gri.

Kromatik Mesafe Doktrini

Altı renk hiyerarşinin altı kademesini kodlar. Renkler ardışık olarak değil, kromatik mesafeyle sıralanmıştır: Kırmızı (Anayasa) ile Turkuvaz (Yönetmelik) arasında Lacivert, Bordo gibi farklı tonlardaki tipler bulunur. Bu mesafe, iki ana sıcak renk olan Kırmızı ve Amber'in birbirine yakın görünmesini engeller; kullanıcının kademeyi tek bakışta ayırt etmesini sağlar. Renk asla tek başına anlam taşımaz; her renk kademe metin etiketi ile birlikte sunulur (örneğin "ANAYASA", "KANUN", "CBK", "YÖNETMELİK", "TEBLİĞ", "GENELGE").

Sistemde her ana renk yalnız bir hex değeri olarak değil, 12-step bir skala olarak kayıt altındadır. Bu yapı modern tasarım jetonları metodolojisinin standardıdır — Radix Renkler (Modulz/WorkOS, 2022), Tailwind CSS (Adam Wathan, 2017), Adobe Spectrum (2019) gibi öncü sistemlerin tümü 10-12 adımlı skala'ya geçmiştir. Sebep: tek bir hex değeri sistemde sadece bir UI rolü taşıyabilir; aynı rengin background, foreground, kenarlık, üzerine gelme, odak, disabled, text, text-on-dark gibi yedi-sekiz farklı semantik rolüne hizmet etmek için skala gerekir.

Radix Renkler Mimarisi · 12 Step Tipolojisi

Radix Renkler metodolojisi 12 adımı semantik olarak tipler. Her adım belirli bir UI rolünün algısal-eşit ihtiyacını karşılar. Bu yapı LCH (Lightness, Chroma, Hue) renk uzayında türetilir — sRGB'nin nonlineer algısı yerine, insan gözünün doğal kontras algısına uygun.

Beş Ana Rengin 12-Step Scale'leri

Sistemde beş ana renk (TBK, Turkuvaz, Bordo, Lacivert, Amber) her biri için 12-step scale türetilmiştir. Her scale'in 9. adımı (Solid base), o rengin ana hex referansıdır — yani TBK-9 = #E30A17, Turkuvaz-9 = #1A8B8C, vb. Diğer 11 adım algısal-eşit aralıklarla LCH uzayında interpole edilir.

Nötr Gri Scale · UI Omurgası

Beş ana renge ek olarak sistemde 12-step nötr gri scale bulunur. Bu scale UI omurgasının ana taşıyıcısıdır — sayfa background (gri-1), kenarlık (gri-6), ayraç (gri-5), text body (gri-12), text muted (gri-11). Nötr gri olmadan ana renklerin kromatik kimliü sürekli olarak sayfada görünür ki bu sistemin "saklı kırmızı" doktrinasyonunu yıkar. Nötr gri, ana renklerin nefes alma alanını sağlar.

Türk Anayasası madde 5, devletin temel görevlerinden birini "kişilerin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak" olarak tanımlar. Görme engellilerin yazılı hukuk metnine erişimi de bu yükümlülüğün kapsamındadır — sistem, kromatik kararlarıyla bu yükümlülüğü tipografik forma çevirir. Erişilebilirlik bir tasarım özelliği değil, anayasal bir mührün uygulanışıdır.

İki Standart · WCAG 2.1 + APCA

Sistem iki erişilebilirlik standardını eş zamanlı kullanır. WCAG 2.1 (Web Content Accessibility Guidelines 2.1) W3C tarafından 2018'de yayımlanan, dijital erişilebilirliğin küresel standardıdır. AA seviyesi (Conformance Level AA) iki temel kontrast eşiği tanımlar: normal text (body) için 4.5:1 ratio, large text (18pt+ veya 14pt+ koyu) için 3.0:1 ratio. Bu eşikler matematik olarak ifade edilir: WCAG 2.1 kontrast formülü relative luminance üzerinden hesaplanır.

APCA (Accessible Perceptual Contrast Algorithm), Andrew Somers tarafından 2020-2022 arasında geliştirilen, WCAG 3.0 için yeni nesil kontrast algoritmasıdır. WCAG 2.1'in temel kusuru: relative luminance, insan algısının nonlineer karakterini doğru ifade etmez (özellikle düşük ve orta ışıkta). APCA, perceptual lightness ve font ağırlık'i hesaba katarak L_c (Lightness contrast) değeri üretir. Üç eşik: L_c 45 (large), L_c 60 (body), L_c 75 (small/AAA).

Sistem Renk-Rol Kontrast Matrisi

Aşağıdaki matris, sistemin her ana renk × arka plan kombinasyonunun kontrast pasajlarını belgelendirir. Her hücre WCAG 2.1 ratio + APCA L_c değerini taşır; pass/fail durumları renk kodlu.

Sistem Pratik Kuralları

Phase 2A'da 12 UI rolünün tipografik haritası tek-kaynak-doğruluk tablosu olarak belgelendi. Bu alt-bölüm aynı disiplini kromatik mimarinin tam haritası için uygular. Tier (mevzuat kademesi) × Element (UI yüzeyi) × Renk (kromatik kimlik) matrisi sistemin tek-kaynak-doğruluk kromatik kanunudur. Tablo dışında kayıt dışı renk kullanımı yoktur; sistem 30 yıl sonra dahi bu tabloyu kaynak olarak okuyacaktır.

Altı Mevzuat Tipi × Yedi UI Elementi

Sistem altı mevzuat tipi tanır (Anayasa, Kanun, CBK, Yönetmelik, Tebliğ, Genelge). Her kademe için yedi UI elementi (sayfa kenarlık-top, rozet bg, rozet text, madde işaretleyici, kademe başlığı, üst etiket, link) ayrı kromatik tanımlayıcı taşır. Aşağıdaki tablo bu tam haritayı belgeler:

Tabloya Bağlılık · Kayıt Dışı Renk Yoktur

Bu tablo sistemin kromatik kanunudur. Bir UI rolünün rengi değişecekse, tablo değiştirilir; tablonun dışında geçici karar alınmaz. Yeni bir UI yüzey eklendiğinde — örneğin "uluslararası antlaşma kademesi" veya "yargı kararları arşivi" — bu tablonun ilgili tier'ında yeni element satırı eklenir, rengi belgelenir. Bu disiplin sistemin çoğaltılabilirliğini ve devredilebilirliğini garanti eder.

Bölüm III Kapanışı

Bu bölüm sistemin kromatik mimarisini iki rejim (saklı/akan) ve beş ana ton (TBK + Turkuvaz + Bordo + Lacivert + Amber) etrafında belgelendi. Her renk doğrulanabilir bir tarihsel kaynak veya yasal standarda dayanır: 2893 sayılı Türk Bayrağı Kanunu, Konya Karatay 1251 çinileri, Düstûr külliyatı, AYM 1962 yayınları, Osmanlı şer'iye sicilleri. Beş ana renk için Radix 12-step LCH scale'ler türetildi, WCAG 2.1 AA + APCA kontrast matrisi belgelendi, tier × element × renk tek-kaynak-doğruluk haritası kuruldu. Sistemin kromatik omurgası bu bölümde sabitlendi; bundan sonraki bölümler (tasarım jetonları, UI yüzey anatomy, Akoma Ntoso) bu omurganın üzerine inşa edilecek.

Tasarım jetonları, sistemin doktriner kararlarını insan ile makine arasındaki ortak bir dile çevirir. Bölüm II'de "Sayfa Title fontu Fraunces, opsz 144, wght 800, SOFT 25, WONK 1, 96pt boy"-i belirlemiştik; bu cümle bir doktriner karardır. Jeton formatında aynı karar şu hale gelir: --tcm-typography-page-title: { family: "Fraunces", opsz: 144, wght: 800, soft: 25, wonk: 1, size: 96pt }. Aynı bilgi, farklı taşıyıcı. Birincisi belgenin sayfasında okunur, ikincisi her CSS dosyasında, her React bileşen'inde, her Swift view'da uygulanır.

Single Source of Truth — Doktrinin Egemenliği

Jeton mimarisi tek bir doktriner ilkenin uygulanışıdır: tek-kaynak-doğruluk (single source of truth). Sistemde her renk, her font axis değeri, her aralama değeri tek bir kaynakta tanımlanır. Bu kaynak değiştirildiğinde, sistemi kullanan her bileşen, her yüzey, her platform otomatik olarak güncellenir. Bu disiplinin alternatifi — her bileşen'in kendi rengini hardcode etmesi — sistemi yönetilemez kılar.

Bir örnek: Anayasa kademesi kenarlık-top rengi #E30A17'dir. Bu değer eğer 50 bileşen'in 50 ayrı yerinde hardcode edilirse, TBK'nın sistemden çıkarılması veya tonunun ayarlanması 50 bileşen'in her birinin teker teker güncellenmesini gerektirir. Jeton mimarisinde aynı değer tek bir yerde — --tcm-color-tbk-9 — tanımlanır; 50 bileşen bu jeton'ı kullanır. Değer değişirse, tek jeton güncellenir, 50 bileşen otomatik olarak yeni değeri alır. Bu mimari farkı, sistemin devredilebilirliğinin matematik temelidir.

W3C Tasarım Jetonları Community Group (DTCG)

2019'da Mike Adams (Salesforce), Louis Chenais (Specify), Drew Powers (Vox Media) ve diğer endüstri lideri tasarımcılar tarafından kurulan W3C Tasarım Jetonları Community Group, jeton formatının küresel standartlaştırılma çalışmasını yürütür. Grubun amacı: Adobe Spectrum, IBM Carbon, Material Tasarım, Atlassian, GitHub Primer, BBC GEL, Salesforce Lightning, Shopify Polaris gibi 20+ büyük tasarım sisteminin jeton tanım formatlarını ortak bir spesifikasyonda birleştirmek.

2024 Şubat ayında yayımlanan Tasarım Jetonları Format Module Draft, JSON tabanlı bir jeton format şartnamesi kurar. Spec şu temel özellikleri tanımlar: jeton type'ı (renk, dimension, fontFamily, fontWeight, duration, cubicBezier, vb.), değer'su (ham değer veya başka bir jeton'a referans), description'ı, extensions'ı. Bu spec, sistemin tüm jeton'larının standartlaştırılmış JSON formatında tutulmasını sağlar.

Sistemin jeton kütüphanesi W3C DTCG spec'ine tam uyumlu olarak yapılandırılmıştır. Bu uyum üç avantaj sağlar: (1) jeton kütüphanesi Specify, Jetonlar Studio, Style Dictionary gibi standartı destekleyen tüm araçlar tarafından okunabilir; (2) sistemin 30 yıllık ufkunda, başka bir kuruma devri durumunda standartı uygulayan herhangi bir araçla devam edilebilir; (3) sağlayıcı bağımlılığı yoktur.

İki Katmanlı Mimari · Primitive ↔ Semantic

Modern jeton mimarileri iki katman üzerinde inşa edilir: primitive jetonlar (ham değerler) ve semantic jetonlar (rol-bağlam birleşimleri). Bu ayrım Adobe Spectrum (2019), IBM Carbon (2020), Material Tasarım 3 (2022), Tailwind CSS v3 (2022) gibi öncü sistemler tarafından standartlaştırılmıştır. Sistemin jeton kütüphanesi de aynı disiplini uygular:

Bu iki katmanın felsefesi şudur: primitive "ne olduğunu" söyler, semantic "ne için kullanıldığını" söyler. Örneğin --tcm-color-tbk-9 primitive jeton TBK kromatik ailesinin 9. adımı (#E30A17) olduğunu söyler — ne anlama geldiği hakkında bir bilgi taşımaz. Buna karşılık --tcm-anayasa-mark semantic jeton "Anayasa kademesinin görsel mührü" olduğunu söyler — değer olarak primitive'e referans tutar ({ value: "{color.tbk.9}" }).

İki-Katman Disiplinin Faydası

Bu mimari, doktriner değişikliklerin kademeli yapılabilmesini sağlar. Üç senaryo bu disiplinin değerini gösterir:

Bu üç senaryo, iki-katman disiplininin sistemin değişim yönetimi için temel altyapıyı sağladığını gösterir. Tek-katman mimaride (hex değerleri bileşen'lere doğrudan gömülmüş) bu senaryoların her biri sistemin yeniden inşasını gerektirir; iki-katman mimaride her biri jeton güncellemesidir. Bu mimari farkı, sistemin uzun vadeli sürdürülebilirliğinin matematik temelidir.

Jeton isimleri sistemin kendisini açıklayan belge katmanıdır. İyi isimlendirilmiş bir jeton, dokümantasyona ihtiyaç duymadan ne amaçla kullanıldığını söyler — okuyucu sadece ismi gördüğünde jeton'ın hangi katmana ait olduğunu (primitive/semantic), hangi kategoride olduğunu (renk/tipografi/boşluk), hangi varyanta ait olduğunu (TBK/Turkuvaz/vb.) ve hangi adımda olduğunu (step-9/step-11/vb.) anlar. Bu öz-belge niteliği, sistemin uzun vadeli devredilebilirliğinin temel disiplinidir.

Beş-Segmentli Desen

Sistemin tüm jeton'ları aşağıdaki beş-segmentli desen'i izler. Bu desen Adobe Spectrum, IBM Carbon ve Material Tasarım 3 sistemlerinin naming convention'larından türetilmiş bir uyarlamadır; sistemin Türkiye Cumhuriyeti mevzuat altyapısı için optimize edilmiş halidir:

Naming Kuralları · Kesin Disiplin

Sistemin tüm jeton'ları aşağıdaki kurallara uyar. Bu kurallar dışında jeton adlandırılması kabul edilemez; her sapma sistemin söz birliğini kırar:

Naming Örnekleri · Kategoriye Göre Tipoloji

Aşağıdaki tablo sistemin tüm jeton kategorilerinin naming örneğini sergiler — her satır farklı bir jeton tipini, naming desen'in nasıl uygulandığını gösterir:

Bu tablo iki katmanın naming desen'inin nasıl ayrıştığını gösterir: primitive jetonlar kromatik veya tipografik bir nesneyi isimlendirir (turkuvaz-9, opsz-görünüm); semantic jetonlar UI rolünü isimlendirir (anayasa-mark, teblig-kenarlık). Bu fark, jeton okurken hangi katmana ait olduğunu hemen anlatır.

Primitive jetonlar sistemin ham değer kütüphanesidir. Her primitive jeton doğrudan bir doğrulanabilir kaynağa veya hesaplanmış değere bağlıdır — TS 715/2010 standardı (TBK), Karatay 1251 referansı (Turkuvaz), OpenType opsz axis standardı, modular aralama scale matematik. Bu katman politik olarak nötrdir: hiçbir UI rolüne, hiçbir bağlama bağlı değildir. Aşağıda her kategorinin tam catalog'u belgelenmiştir.

Renk Birincilleri · 6 Aile × 12 Step = 72 Jeton

Sistemde altı kromatik aile için 12-step scale tanımlanır (Bölüm III, 3.5). Her adım ayrı bir primitive jeton'dır. Aşağıdaki örnek, Turkuvaz ailesinin tam primitive listesini sergiler — diğer aileler (TBK, Bordo, Lacivert, Amber, Gri) aynı yapıyı tekrarlar:

Tipografi Birincilleri · Font Aileleri + Eksen Değerleri

Tipografik primitive jetonlar üç ailenin raw axis değerlerini isimlendirir. Bu değerler kendi başlarına anlam taşımaz — bir font ailesinin variable axis'inin spesifik bir noktasıdır. Anlam, semantic jeton'lar bunları rol-bağlam birleşimlerine bağladığında gelir.

Space Primitives · 12-Step Aralama Ölçeği

Sistemin aralama değerleri 4mm base unit üzerinden inşa edilen modular scale'dir. Bu, Adobe Spectrum'un 8px base, Material Tasarım'ın 4dp base disiplinine paralel bir karardır. Sistemde basis 4mm — modern responsive web tasarımının 4px baz değerine paralel. Her step, base'in çarpanıdır:

Radius + Z-index + Motion Primitives

Diğer kategoriler daha küçük catalog'lara sahiptir. Kenarlık-radius sistemde sabit 0'dır — sade keskin köşeler, mevzuat sisteminin kurumsal tonu için. Bu disiplin Şubat 2025 sonrası Apple iOS UI'nin "soft corner" yaklaşımının tam karşıtı bir karardır.

Semantic jetonlar, sistemin UI rolleri ile primitive değerleri arasındaki bağlayıcı katmandır. Her semantic jeton bir rolün adıyla anılır ve değer olarak bir primitive'e referans yapar. Bu yapı sistemin bağlam-aware jeton kullanımını mümkün kılar — bileşen bir rengi adıyla değil, UI rolüyle ister: var(--tcm-anayasa-mark), var(--tcm-kanun-badge-bg), var(--tcm-teblig-mark).

Tier Anlamsal Jetonlar · Mevzuat Kademeleri

Eylem + Yüzey + Tipografi Anlamsal Jetonları

Bu semantic katmanın değeri tek bir cümlede: bileşen'lerin primitive değerleri tanımasına gerek yoktur. Bir Anayasa kademesi bileşen'i var(--tcm-anayasa-mark) kullanır; arka planda bunun {color.tbk.9} = #E30A17 olduğu bilgisi tek noktada tutulur. Bu bilgi değiştirilirse (örn. tema değişimi, standart revizyonu), bileşen dokunulmaz, semantic jeton güncellenir.

Jeton mimarisinin operasyonel gücü, tek bir kaynak JSON'dan tüm hedef platformlara — web (CSS Custom Properties), iOS (Swift constants), Android (XML resources), web frameworks (TypeScript/JSON) — otomatik dışa aktarım yapabilmesindedir. Sistemde bu dışa aktarım pipeline'ı Style Dictionary (Amazon, 2018, açık kaynak) ile inşa edilir. Aşağıda dört hedef platformun dışa aktarım çıktısı kod örnekleriyle belgelenmiştir.

Style Dictionary Pipeline

Pipeline tek bir komut ile çalışır: npx style-dictionary build. Pipeline aşağıdaki adımları sırayla yürütür: (1) JSON jeton dosyalarını okur, (2) primitive→semantic referansları çözer, (3) her hedef platform için ayrı çıktı dosyaları yazar, (4) build manifest'i oluşturur. Tüm süreç ~2 saniyede tamamlanır.

Çıktı I · CSS Custom Properties (Web)

Çıktı II · Swift Constants (iOS)

Çıktı III · Android XML Resources

Çıktı IV · TypeScript / JSON (W3C DTCG)

Bu dört çıktı, aynı doktriner JSON kaynağından otomatik üretilir. Bir jeton değiştirildiğinde — örneğin TBK'nın hex değeri ileride güncellenirse — kaynak JSON'da tek bir satır değişir, pipeline tetiklenir, dört platforma da güncellenmiş çıktı yayılır. Sistemin devredilebilirliğinin operasyonel ifadesi budur.

Jeton mimarisi sadece teknik bir altyapı değil, sistemin anayasal mührüdür. Bir jeton'ın değiştirilmesi — özellikle primitive jeton'ın — sistemin tüm bileşen'lerine, tüm platformlara, tüm yayınlara yayılır. Bu yayılım gücü, jeton değişiklik sürecinin disiplinli bir yönetişim protokolüne bağlı olmasını zorunlu kılar.

Semver Versiyonlama · Major / Minor / Patch

Sistemin jeton kütüphanesi Semantic Versioning 2.0.0 (Tom Preston-Werner, 2013) standardını izler. Versiyon numarası üç parçadan oluşur: major.minor.patch. Her parçanın bumping mantığı sistemin değişiklik tipolojisine bağlanmıştır:

Sorumluluk Haritası

Jeton değişiklik kararı, dört aktörden oluşan bir sorumluluk haritası ile yönetilir: Sorumlu (kararı yürüten), Hesapverir (nihai onay merci), Görüş Alınan (kararı şekillendiren uzman), Bilgilendirilen (kararı uygulayan). Aşağıdaki tablo dört değişiklik tipi için sorumluluk dağılımını belgeler:

İnceleme Protokolü · 4-Aşamalı Süreç

Bölüm IV Kapanışı

Bu bölüm sistemin jeton mimarisini W3C DTCG standartı üzerinde inşa ettir, 5-segment naming convention'ı belgeledi, ~140 primitive ve ~80 semantic jeton'ın catalog'unu çıkardı, dört hedef platforma cross-platform dışa aktarım pipeline'ını gösterdi, semver ve sorumluluk haritasıyla jeton yönetişim protokolünü kurdu. Sistemin doktriner kararlarının makine-okunabilir karşılığı bu bölümde sabitlendi; Bölüm V (UI Yüzey Anatomy) bu jeton altyapısının yedi ana UI yüzey üzerindeki uygulamasını sergileyecek.

Madde detay sayfası, sistemin en sık kullanılan ana yüzeyidir. Mevzuata erişen hukukçu, akademisyen, memur ve diğer kullanıcıların sistemle başlıca etkileşimi bu sayfa üzerinden gerçekleşir. Sayfa bir madde metni etrafında çok katmanlı kompozisyon kurar: kademe tanımlayıcısı (kenarlık-top + rozet), kanun kimliği (no + ad), madde başlığı (Fraunces görünüm), madde gövdesi (Fraunces body + cross-ref linkler), yapısal kimlik (ELI URI + versiyon timestamp).

Canlı Görüntü · Türk Ceza Kanunu Madde 38 Örneği

Jeton Uygulama Haritası

Bu tablo amiral yüzeyin tek-kaynak-doğruluk uygulamasıdır. Her bileşen bir semantic jeton kullanır; semantic jeton primitive'e referans yapar; primitive ham değeri taşır. Sistemin doktriner katmanı (Bölüm I-III) → jeton katmanı (Bölüm IV) → uygulama katmanı (bu sayfa) zinciri tek bir madde detay sayfasında somutlaşır.

Kanun ana sayfası, bir kanunun bütününü tek bir görüntüde sergileyen index yüzey'idir. Madde detay sayfası tek bir maddenin derinlemesine okuması içindir; bu sayfa ise kanunun tüm yapısını — bölümler, kısımlar, alt-bölümler, madde sırası — bir bakışta sunar. Kullanıcı buradan herhangi bir maddeye derin link ile geçebilir, ya da kanunun toplam yapısını öğrenmek için TOC görüntüsünde kalabilir.

Canlı Görüntü · Türk Ceza Kanunu (5237 sy.) Ana Sayfası

Yüzey'in Doktriner Felsefesi

Bu yüzey bir endeks değildir, bir kompozisyondur. Sıralı bir madde listesi sunmak yerine kanunun yapısal hierarşisini (Kitap → Kısım → Bölüm → Madde) tipografik ölçek ile sergiler. Birinci Kitap ve İkinci Kitap aynı boyutta başlık alır (visual parity), her kısım üst etiket ile mührlenir, madde ızgara'i sıkı bir ızgara sisteminde dizilir. Bu kompozisyon, Osmanlı Düstûr ciltlerinin fihrist (içindekiler) sayfasının çağdaş bir yorumudur — başlık + kısım + madde isimleri + sayfa numarası dört sütunlu bir ızgara sistemi.

Madde satırlarında ek bilgi belirteci olarak küçük üst etiket (Recursive Mono caps 5.5pt) kullanılır — örneğin "Çapraz atıf yoğun", "Versiyon değişikliği var", "İptal kararı bulunmaktadır" gibi durumlar bu üst etiketle işaretlenir. Bu etiketler maddenin metnine müdahale etmez, sadece kullanıcının liste taramasını hızlandıran ikincil bir görsel sinyaldir.

Anayasa kademesi sayfası, sistemin TBK saklı tanımlayıcısının uygulamasını sergileyen kritik yüzeytir. Bölüm I'in 1.2 (Kompozit Palet) ve 3.2 (TBK Derivation) doktriner argümanları bu sayfa üzerinde somutlaşır: TBK yalnızca 3 spesifik rolde görünür (kenarlık-top, rozet, AYM iptal hap); diğer her yerde turkuvaz, gri veya nötr renkler hüküm sürer. Bu disiplin, anayasal mührün sembolik yoğunluğunu korumasını sağlar.

Canlı Görüntü · Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 38 (Suç ve Cezalara İlişkin Esaslar)

Doktriner Disiplinin Kanıtı

Bu görüntü, TBK saklı tanımlayıcısının operasyonel disiplinin kanıtıdır. Sayfada toplam 5 TBK kullanım noktası bulunur: (1) kenarlık-top 4px, (2) Anayasa rozet solid bg, (3) Madde markeri 8-pointed star outline, (4) Fıkra işaretleyici'ları (1)/(2)/(8) vurgu, (5) AYM iptal hap. Tüm diğer kromatik öğeler turkuvaz, amber veya nötr gri'dir — özellikle çapraz atıf link turkuvaz'dadır (TBK değil), "Bkz. md-13" link'i turkuvaz'dadır.

Bu disiplin Bölüm III, 3.2'deki "TBK kullanım yasakları" tablosunun gerçek uygulamasıdır. Hiçbir buton, hiçbir nav öğesi, hiçbir link TBK kullanmaz. TBK yokluğuyla sembolik ağırlığını taşır; sayfada nadir görünür, ama göründüğünde her okuyucu o noktanın anayasal tanımlayıcı olduğunu sözsüz olarak bilir. Bu, sistemin "saklı tanımlayıcı" doktriner kararının operasyonel ifadesidir.

Bir mevzuat maddesi statik değildir; yayım tarihi, değişiklikler, mülga edilme, iptal kararları ve yürürlüğe giriş tarihiyle bir yaşam döngüsü boyunca konum değiştirir. Sistem bu durumları görsel olarak işaretler; mevzuat metnine müdahale etmeden, kullanıcının bir maddenin şu an hangi durumda olduğunu ilk bakışta görmesini sağlar. Bu sayfa, beş ana durum işaretinin standart formunu sunar.

Beş Standart Durum İşareti

Madde Durum İşaretleri Galerisi

Mülga Mevzuata Erişim Disiplini

Yürürlükten kaldırılmış mevzuat sistemde silinmez; arşiv katmanında erişilebilir tutulur. Listelerin varsayılan görünümünde mülga maddeler %40 opaklık + üstü çizili stil ile gösterilir; kullanıcı "Mülga maddeleri tam görüntüle" düğmesini etkinleştirdiğinde mülga maddeler normal kontrastta ve okunabilir biçimde sergilenir. Bu tasarım, hem operasyonel kullanıcının güncel mevzuata odaklanmasını hem de tarihsel araştırmacının kaldırılmış metinlere ulaşmasını sağlar. Mülga metin başlığında yer alan "● Yürürlükten Kaldırılmıştır · [tarih] · [kaldıran mevzuat]" satırı, metnin durumunu açıkça beyan eder.

Madde Yan Notu · Maddeye Bağlı Uyarılar

Bir maddenin yürürlükte olmaması veya değişikliğe uğramış olması durumunda, kullanıcıya bağlam vermek için Madde Yan Notu bileşeni kullanılır. Bu bileşen maddenin kanonik metnine dokunmaz; yalnız maddenin üstünde veya yanında durum bilgisini sunar. 4 milimetre solda renk kodlu dikey şerit, üst etiket, gövde metni ve nötr arka plan tonu standart yapıyı oluşturur.

Versiyon Şeridi · Tarihsel Metin Geçişi

Bir maddenin birden çok yürürlük versiyonu olduğunda — örneğin değiştirilmiş metin ile değişiklik öncesi metin — kullanıcı bunlar arasında geçiş yapabilmelidir. DÜSTUR Versiyon Şeridi bileşeni bu işlevi taşır: madde sayfasının üst kısmında "Güncel · 2024", "Önceki · 2013-2024", "İlk Metin · 2005-2013" biçiminde yıl aralıklı sekmeler yer alır. Sekme geçişinde madde metni değişir, ama yorum eklenmez; sadece o tarihte yürürlükte olan kanonik metin gösterilir. Aktif sekme, ait olduğu mevzuat tipinin rengiyle (lacivert, bordo, turkuvaz vb.) 2px alt çizgi taşır.

Sistem, mevzuatın yorumunu üretmez; yalnız hangi metnin hangi tarihte yürürlükte olduğunun görsel kaydını standartlaştırır.

Bir mevzuat maddesi tek başına anlam taşımaz; her madde, kendisini referans alan ya da kendisinin referans aldığı diğer maddelerle birlikte bir atıf ağının parçasıdır. Atıf ağı üst pencere'ı, bu ağ yapısını G-02 Atıf Ağı geometrisinin (Bölüm I, 1.3) gerçek UI uygulaması olarak görselleştirir. Üst Pencere, kullanıcı bir madde detay sayfasında "Atıf" sekmesine tıkladığında ekran üzerine açılır.

Canlı Görüntü · TCK Md. 38 Atıf Ağı

Atıf ağı üst pencere'ı sistemin geometrik kimliğinin UI uygulamasıdır: G-02 motifinin (Bölüm I, 1.3) konsantrik radial network geometrisi, gerçek mevzuat ağ yapısı üzerinde işler. Merkezde aktif madde (TBK), birinci halkada doğrudan atıflar (Turkuvaz), ikinci halkada ikincil atıflar (Bordo), üçüncü halkada AYM kararları (Lacivert), yönetmelikler (turkuvaz-7) ve CBK'lar (bordo). Her node UI olarak tıklanabilir; kullanıcı merkez node'a yeni bir madde getirerek ağı yeniden çizebilir — atıf ağında navigasyon.

Bu yüzeyin doktriner değeri: hukuk metni atomistik değildir, ağdır. Madde 38 tek başına okunamaz; md-31, md-22, md-50 ile bağlı; AYM içtihatlarıyla yorumlanmış; yönetmeliklerle uygulamaya konulmuş. Atıf ağı üst pencere'ı bu ağ yapısının görsel kanıtı, hukuk metninin çok-katmanlı epistemolojisinin kabul edildiği bir yüzeydir.

Bir mevzuat maddesi tek başına okunamaz; her madde bir referans dokusunun içindedir. Madde X, başka maddelere atıf yapar; başka maddeler madde X'e atıf yapar. Atıf Çizelgesi, bu iki yönlü referans ağını standart bir formatla sergiler. Sistem atıfları yorumlamaz; sadece hangi maddenin hangi maddeye atıf yaptığını görsel olarak ortaya koyar. Bu, çapraz referans navigasyonunu kanonik mevzuat metnine müdahale etmeden mümkün kılar.

Canlı Görüntü · 5237 Sy. Md. 38 · Atıf Çizelgesi

İki Sütunlu Yapının Doktrini

Çizelgenin iki sütunu, bir maddenin referans pozisyonunu iki yönlü gösterir: sol sütun "bu maddenin söylediği başka mevzuat", sağ sütun "bu maddeyi söyleyen başka mevzuat". Yön açıkça etiketlenir; kullanıcı bir maddenin referans dokusu içindeki konumunu tek bakışta okur. Sistem hangi atfın daha önemli olduğunu söylemez; sadece bağlantıları olduğu gibi listeler. Atıfların kendileri kanonik mevzuat metninden türetilir; sistem üretmez, sadece görselleştirir.

Her atıf satırı, hedef mevzuatın tipini (KANUN, CBK, YÖN., TEBLİĞ vb.) küçük üst etiketle taşır. Bu, kullanıcının atıf ağının kromatik dokusunu görmesini sağlar — örneğin bir kanunun bir yönetmeliğe atıfı, yönetmeliğin tip kodu (YÖN.) ile turkuvaz tonunda işaretlenir. Tip kodları, sistemin renk haritasıyla bire bir uyumludur (Bölüm III, 3.4).

Arama-filtreleme paneli sistemin keşif yüzeyidir — kullanıcının binlerce mevzuat metni arasından spesifik içeriğe ulaşmasını sağlayan yol haritası. Bu yüzey, sistemin tüm UI yüzeylerine açılan giriş kapısıdır; sistem üzerinden geçen kullanıcı trafiğinin büyük çoğunluğu önce buradan akar. Tipografik mimarisi UI body Albert Sans, sonuç entries'i Fraunces body — kullanıcının arayüzde gezindiğini ve mevzuat metinine yaklaştığını tipografik formla bildirir.

Canlı Görüntü · "belirlilik ilkesi" Sorgusu

Multi-Tier Filtre Mimarisi

Filtre çip'leri sistemin kromatik kademe mimarisinin arama yüzeyindeki uygulamasıdır. Beş kademe (Anayasa, CBK, Kanun, Yönetmelik, AYM) her biri kendi kromatik kimliüyle filtrelenir — Anayasa solid TBK, CBK bordo subtle bg, Kanun turkuvaz subtle bg, Yönetmelik daha açık turkuvaz, AYM lacivert subtle bg. Aktif filtre solid arka plan + beyaz text; inaktif filtre outline + ink-2 text. Bu disiplin, arama yüzeyinin kromatik tek dilini korur — sistem nereye gidersen git, aynı kromatik kimlik'yı taşır.

Sonuç entries'inde keyword highlighting turkuvaz-3 (#EBF6F6) bg + turkuvaz-10 (#137070) text ile mührlenir. Bu operasyonel turkuvaz'ın bir başka uygulaması — sistem her etkileşim noktasında turkuvaz dokusunu sergiler. Sonuç başlıkları Fraunces opsz 36 WONK 1 — keşif yüzeyinde dahi sistemin tipografik karakteri korunur.

Üst etiket rozet'leri (arama sonuçlarında satırlara eklenen küçük durum işaretleri) maddenin yürürlük durumu, çapraz atıf yoğunluğu veya versiyon değişikliği gibi ek bağlamı kullanıcıya iletir. Bu işaretler aramanın görsel okunabilirliğini artırır; mevzuat içeriğine müdahale etmez.

Sistemin görsel mimarisi 12-kolon ızgara + 4mm aralama unit matematik temeline oturur. Bu yapı, Bootstrap 5, Material Tasarım 3 ve IBM Carbon Tasarım Sistemi standartlarıyla uyumlu çağdaş bir ızgara mimarisidir; aynı zamanda Adobe InDesign'ın baskı ızgara geleneğinden devralınmıştır. 12-kolon, sistemin tüm sayfa düzenleri için ortak iskeletini oluşturur — kullanıcı bir Anayasa sayfasından bir AYM kararına geçtiğinde, hizalama ve oranlar görsel olarak tutarlı kalır.

12-Kolon Izgara · Sistem İskeleti

Aralama Ölçeği · 4mm Modüler Tabanı

Sistemde tüm dikey ve yatay boşluklar 4mm modüler tabanın katları olarak hesaplanır. Bu, Bölüm IV, 4.3'te belgelenen 12-step aralama primitive jeton catalog'unun mimari karşılığıdır. Sayfa kenar boşlukları, paragraf araları, bileşen padding'leri, bölüm ayraç'ları — tümü --tcm-space-1 (1mm) ile --tcm-space-32 (32mm) arasındaki primitive değerlerden seçilir.

Yanıt Veren Kesme Noktaları · Print ↔ Desktop ↔ Mobile

Bölüm V Kapanışı

Bu bölüm sistemin yedi ana UI yüzeyinin canlı tipografik görüntü'ını sergiledi: madde detay sayfası (5.1, sistemin amiral yüzeyi), kanun ana sayfası (5.2, index/TOC), anayasa kademesi (5.3, TBK saklı tanımlayıcısının uygulaması), madde durum işaretleri (5.4, çoklu durum bandı), atıf ağı üst pencere (5.5, G-02 motif uygulaması), çapraz referans görüntüsü (5.6, atıf çizelgesi), arama-filtreleme paneli (5.7, çok-kademe filtre + sonuç). Her yüzey için bileşen breakdown ve jeton uygulama haritası belgelendi. Son olarak bu yüzeylerin matematik temeli — 12-kolon ızgara + 4mm aralama + 6 kesme noktası — kuruldu. Sistemin doktriner katmandan canlı arayüze zincirinin tamamlanması bu bölümde belgelendi.

Yönetmelikler, Anayasa-Kanun-CBK üçlüsünün altında, idari mevzuatın operasyonel katmanını oluşturur. Bir yönetmelik; üst norm tipinin belirlediği çerçeveye sadık kalırken kendi içinde alt-bölüm hiyerarşisi, ek-cetvel sistematiği ve geçici madde mekanizmasını taşır. DÜSTUR yönetmelik yüzeyinde turkuvaz kademe rengini kullanır; bu, Anayasa'nın saklı kırmızısından, kanunun lacivertinden ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin bordosundan ayrışan, idari-teknik bir kromatik kimliktir.

Canlı Görüntü · Beşeri Tüketim Amacıyla Kullanılan Tıbbi Ürünlerin İmalathaneleri Hakkında Yönetmelik

Bileşen Kullanım Haritası

Tebliğ; bir bakanlığın veya idari kurumun kendi görev alanı içinde, yönetmeliğe veya kanuna dayanarak çıkardığı idari uygulama duyurusudur. Tipik olarak kısa, sektöre özgü, hızlı yürürlüğe giren, sıklıkla güncellenen bir norm tipidir. DÜSTUR tebliğ yüzeyinde amber kademe rengini kullanır — Hıfzıssıhha geleneğinden gelen sıcak okra tonu, idari ciddiyeti taşırken Anayasa'nın yüksek otoritesinden, kanunun kalıcılığından açıkça ayrışır.

Canlı Görüntü · Beşeri Tıbbi Ürün Fiyat Listesi Tebliği

Tebliğ Yüzeyinin Yapısal Sadeleştirilmesi

Tebliğ yüzeyi, yönetmelikten daha sadedir — sol hiyerarşi ağacı yoktur, çünkü tebliğler genellikle 2-5 maddelik kısa formatlı belgelerdir. Sürüm şeridi de bulunmaz (tebliğler nadiren değişir; değişirse yeni tebliğ çıkar). Bunun yerine içerikte sıklıkla yer alan ek-cetvel, referans tablosu, geçiş hükmü gibi yapılar tipografi içine entegre edilir. Renk-kromatik kimliğin amber seçimi, sıcak okra tonu üzerinden bu sektörel-idari kimliği açıkça ayrıştırır.

Arama sonuç yüzeyi, sistemin en bilişsel olarak yüklü arayüzüdür. Kullanıcı bir sorgu girer, sistem milyonlarca madde, karar ve tebliğ arasından sonuç döker; ardından kullanıcı bu sonuçları daraltır, sıralar, derinleştirir. Üç sütunlu mimari, bu zihinsel akışı yatayda taşır: eleyici (ne arıyorsun?) → sonuç (ne buldun?) → bağlam (ne demek?). Carbon ve Material 3 sistemlerinin sıklıkla tercih ettiği üst arama çubuğu + altta sonuç akışı modelinden farklı olarak DÜSTUR, mevzuatın çok-boyutlu yapısı için kalıcı eleyici paneli tercih eder.

Canlı Görüntü · "Adapalen" Sorgusu — Sonuç Yüzeyi

Üç Sütun Mimarisinin Doktriner Temeli

Üç sütunlu arama yüzeyi, vatandaş-merkezli mevzuat arayüzünün doktriner kararıdır. Sol sütun kullanıcının aktif eleme gücünü temsil eder — sistem hangi mevzuat tiplerini, hangi yılları, hangi yürürlük durumlarını göstereceğini ona soruyor. Orta sütun, sonuçların kromatik kodlanmış akışını taşır; her sonuç kartının sol kenarındaki 3px renk şeridi norm tipini taşır, bu Anayasa, kanun, CBK, yönetmelik, tebliğ, genelge tipolojisinin kromatik kimliğini doğrudan sayfada okutur. Sağ sütun, sorgu bağlamını ve indirme seçeneklerini sağlar — yapay zekâ destekli özetleme, ilişkili aramalar ve veri açık formatları (PDF, JSON) bu sütuna toplanır.

Mevzuat sayfaları, basılı yayında A4'ün ağırlığını, masaüstünde geniş ekranın konforunu, telefonda ise 320 px'lik dikey akışın sıkışıklığını taşımak zorundadır. DÜSTUR mobil görünümü, masaüstü görünümünün yatay sıkıştırılmış kopyası değildir; ayrı bir mimari karar olarak tasarlanmıştır. Sol panel hiyerarşi ağacı katlanır, mevzuat izi tek satırlık ufalır, fıkra geçişleri akordeon bileşene dönüşür. Yine de — DÜSTUR'un disiplini gereği — Fraunces madde metni, turkuvaz şerit Yönetmelik kimliği, üst etiket konvansiyonu, hepsi 320 px'te de korunur.

Canlı Görüntü · 320 × 568 px · Anayasa Madde 38

Mobil ↔ Masaüstü Tutarlılık Tablosu

Mevzuat Külliyatı Yüzeyi, T.C. Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan mevzuat.gov.tr platformunun mimari karşılığıdır. Bu yüzey, mevzuatın kalıcı kayıt olarak yaşadığı yerdir: kanunlar, CBK'lar, yönetmelikler, tebliğler, genelgeler — hepsi norm tipine, yayım tarihine ve yürürlük durumuna göre dizilmiş kanonik metinlerle. Arşiv yüzeyi statik bir depo değil; her gün yeni mevzuat yayımlandığında artan bir külliyat; aynı zamanda mevzuat değişiklikleri ile versiyonlanan dinamik bir kayıttır.

Canlı Görüntü · Mevzuat Külliyatı Anasayfası

Arşiv Yüzeyinin Beş Yapısal Sütunu

Mevzuat Külliyatı Yüzeyi beş yapısal sütun üzerine kurulur. Bu sütunlar birbirine dik ama paralel çalışır; aynı mevzuata farklı kapılardan girilebilmesini sağlar:

Resmi Gazete Yüzeyi, T.C. Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan resmigazete.gov.tr platformunun mimari karşılığıdır. Mevzuat Külliyatı Yüzeyi mevzuatın kalıcı haliyle okunmasına izin verirken, Resmi Gazete Yüzeyi mevzuatın doğum anını taşır. Anayasa Madde 174'te belirtilen yayım disiplini gereğince, Türkiye'de bir norm yalnızca Resmi Gazete'de yayımlandığında hukuken doğmuş olur. Bu yüzey, o doğum anının kronolojik kaydını taşır.

Canlı Görüntü · Resmi Gazete Bugünkü Sayı

Resmi Gazete Yüzeyinin Üç Kromatik Karar

RG yüzeyinin baskın rengi bordo (#5C1A1B) seçilmiştir. Bu karar üç gerekçeye dayanır:

Mevzuat Külliyatı ve Resmi Gazete iki ayrı yüzey gibi görünür; ancak işlevsel olarak tek bir mevzuat dünyasının iki yüzüdür. Arşiv, mevzuatın kümülatif yapısını taşır — yürürlükteki kanunlar, geçmişte yayımlanmış değişiklikler, AYM iptal kararları, tüm sürüm geçmişi. Resmi Gazete, mevzuatın kronolojik yapısını taşır — her gün yayımlanan yeni metinler, mükerrer sayılar, ilanlar dizisi. Bu iki yüzey arasındaki çapraz koordinasyon disiplini, sistemin bütüncül mimari olarak çalışmasının teknik altyapısıdır.

İki-Yönlü Çapraz Bağlantı Diyagramı

Sekiz Koordinasyon Akışı

İki yüzey arasında sekiz koordinasyon akışı kalıcı olarak çalışır. Her akış, bir yüzeydeki bir bilginin diğer yüzeydeki karşılığına otomatik bağlantısını sağlar:

Koordinasyon Akışının Tipografik Tezahürü

Bu sekiz koordinasyon akışının her biri, kullanıcı arayüzüne çapraz bağlantı işaretleyicisi olarak iner. Sistemde standart bir çapraz bağlantı işaretleyicisi şu şekilde görünür:

Mevzuat metni, tek bir taşıyıcıya bağlı değildir. Vatandaş aynı maddeyi bir mahkeme dosyasına PDF olarak ekleyebilir; akademisyen Word belgesine atıf yapabilir; idare ekran üzerinden okuyabilir. Bu üç bilişsel ortamın hepsinde — kâğıt, taşınabilir doküman, ekran — sistemin doktriner kararları (üç tipografik aile, altı norm tipi kromatik kimliği, on dört bileşen) tutarlı tezahür etmek zorundadır. DÜSTUR Tasarım Sistemi, üç export modunun her birini ayrı bir şartname olarak belgeler ve Paged.js kütüphanesini bu taşınabilirlik omurgasının teknik temeli olarak benimser.

Üç Dışa Aktarım Modu

Sistem üç temel dışa aktarım modunu standartlaştırır. Her mod, kendi bilişsel ortamına ve kullanım amacına özgü disiplini taşır:

Canlı Görüntü · Üç Modun Yan Yana Görüntüsü

Mod 1 · Tek Madde PDF Baskı Şartnamesi

Mod 2 · Tam Mevzuat PDF Kitap Şartnamesi

Tam mevzuat PDF, tek bir kanun veya yönetmeliğin kitap formatlı dışa aktarımıdır. Mahkemelere sunulan resmi nüshalardan, kütüphane arşivlerine ve idari yayınlara kadar kullanılır. Beş yapısal sayfa tipi içerir:

Mod 3 · Word .docx Stil Eşleme Tablosu

Word dışa aktarımı, DÜSTUR'un ekran/PDF tipografisinin Word belge formatına en yakın aktarımıdır. Hedef, vatandaşın .docx dosyasını açtığında metnin görsel kimliğini büyük ölçüde korumasıdır. Bu eşleme, Word'ün "Stiller" panelindeki 14 DÜSTUR rolüne karşılık gelen Word stilini tanımlar:

Word'ün kendisi variable font desteğini Fraunces ve Albert Sans için tam olarak taşıyamadığı için, eşlemede iki kalıcı vekil yerleşir: Fraunces yerine Georgia, Albert Sans yerine Arial, Recursive yerine Consolas. Bunlar her Windows ve macOS kurulumunda yerleşik bulunan, görsel olarak en yakın gövde tasarımlardır. Garamond, anıt başlıklar için tarihsel ciddiyeti taşır.

Paged.js Entegrasyon Şartnamesi

DÜSTUR PDF dışa aktarımının teknik omurgası Paged.js kütüphanesidir. Paged.js, W3C CSS Paged Media spec'inin tarayıcı polyfill'idir; HTML+CSS belgesini A4 sayfalara ayırır, sayfa başlığı/dipnot/numarasını otomatik üretir. Sistemin teknik şartnamesi şu kuralları içerir:

<script src="https://unpkg.com/pagedjs/dist/paged.polyfill.js"></script>

@page {
  size: A4;
  margin: 24mm 22mm 20mm 22mm;
  background: var(--bg-page);

  @top-left { content: "Bölüm · Konum"; font-family: 'Recursive', monospace; font-size: 7pt; }
  @top-right { content: "DÜSTUR"; font-family: 'Recursive', monospace; font-size: 7pt; }
  @bottom-center { content: counter(page) " / " counter(pages); font-family: 'Recursive', monospace; font-size: 7pt; }
}

/* Bölüm açılışları yeni sayfada başlar */
.ch-opener { break-before: page; }

/* Madde Yan Notu, Durum Kartı, Alıntı bloğu sayfa içinde kırılmaz */
.side-note, .status-card, .dq-block, .mock-screen {
  break-inside: avoid-page;
}

/* Başlıktan sonra hemen sayfa bitemez */
h2, h3, .bp-h3 { break-after: avoid-page; }

/* Tablolar sayfa içinde kırılabilir; ama tek satır asla kırılmaz */
table { break-inside: auto; }
table tr { break-inside: avoid; }

Tipografi Korunma Matrisi · Üç Taşıyıcıda

Aşağıdaki matris, sistemin sekiz tipografi rolünün üç bilişsel ortamda nasıl yaşadığını sergiler:

Baskı Kalitesi Şartnamesi